Reisblog

De geplande opening van de catacomben van Commodilla inspireerde ons tot een ontdekkingstocht door het vroegchristelijke Rome.

Rome: het Colosseum, het Pantheon en de Sint-Pieter zijn welbekend, evenals de Vaticaanse musea en de Galleria Borghese. Deze prachtige plekken zijn een bezoek meer dan waard, maar daarom ook erg druk! Gelukkig zijn er ook vele onbekende(re) pareltjes te vinden in de Eeuwige Stad, zowel in het centrum als daarbuiten. De eeuwenoude geschiedenis maakt bovendien een thematische insteek mogelijk, zodat elk bezoek aan de stad weer anders en verfrissend is. De geplande opening van de catacomben van Commodilla inspireerde ons tot een ontdekkingstocht door het vroegchristelijke Rome.

Metrolijn B brengt je makkelijk tot bij de San Paolo fuori le Mura. Hoewel de kerk na een grote brand ingrijpend moest worden gerestaureerd, krijg je hier een goede indruk van de grandeur van de eerste officiële kerken die in keizerlijke opdracht werden gebouwd ten tijde van Constantijn de Grote. Bezoek ook de prachtige kloostergang met haar gedraaide, met mozaïeksteentjes ingelegde zuiltjes, en de opgravingen, waar je de restanten van de overdekte wandelweg (porticus) kunt zien die ooit tot aan de stadsmuur liep. Op dezelfde manier werden pelgrims op weg naar de Sint-Pieter en de San Lorenzo fuori le Mura ooit tegen weer en wind beschut.

Wandel in een half uurtje over de rustige Via delle Sette Chiese naar de Via Appia. Onderweg kom je langs de catacomben van Commodilla, met een van de oudste afbeeldingen van een bebaarde Christus. Aan de Via delle Sette Chiese vind je de catacomben van Domitilla met hun half-onderaardse kerk en aan de Via Appia Antica de catacomben van San Sebastiano. Hier werden al vroeg de apostelvorsten Petrus en Paulus herdacht, wellicht omdat hun graven niet te bezoeken waren tijdens de christenvervolgingen. Al in de eerste helft van de vierde eeuw werd er een grote kerk gebouwd boven dat herdenkingsmonumentje – en toevallig ook boven het graf van de huidige titelheilige. Wist je dat je ook de tegenoverliggende Villa en het circus van Maxentius kunt bezichtigen? Mogelijk had zijn familie iets met de bouw van de kerk te maken.
Combineer je bezoek met een wandeling over de antieke Via Appia en beleef ‘Quo vadis’ in levenden lijve op de plek waar Christus volgens de legende zijn voetafdrukken achterliet toen hij Petrus maande terug te keren naar Rome om zijn lot te ondergaan. Je neemt vanaf hier makkelijk de bus weer terug naar de stad.

De andere kant op voert metrolijn B1 je naar de San Agnese fuori le Mura (halte S. Agnese/Annibaliano), met naast de restanten van de eerste basilica ter ere van de jonge martelares het prachtige mausoleum van Constantina, dochter van Constantijn de Grote. Zag je nog nooit de prachtige mozaïeken in de omgang, dan mis je wat. Bezoek zeker ook de zevende-eeuwse, ‘nieuwe’ kerk die deels verzonken ligt in de heuvel. Na een drankje in het barretje in de tuin bij de kerk wandel je verfrist naar het park van Villa Ada en de catacomben Priscilla. Loop je een half uur de andere richting uit, dan vind je de dubbelbasiliek van San Lorenze fuori le Mura en de uitgestrekte groene oase van de Campo Verano – al sinds de oudheid een begraafplaats.

Intra muros valt er uiteraard ook genoeg te ontdekken! Zo is er de prachtige ‘drie-eenheid’ Santa Maria Maggiore, Santa Pudenziana en Santa Prassede. Drie kerken met eeuwenoude mozaïeken op een steenworp van elkaar en op loopafstand van zowel Termini als het Forum Romanum. Daar vind je de Santi Cosma e Damiano in Via Sacra, inderdaad gelegen aan de oude heilige weg, en ooit van daaruit toegankelijk via de antieke bronzen deuren van de zgn. Tempel van Romulus. Ook hier vinden we in de apsis een schitterend mozaïek. Ben je al die mozaïeken moe, laaf je dan aan de verstilde schoonheid van het vijfde-eeuwse icoon van de Madonna del Conforto in de Santa Francesca Romana – het oudste van de stad.

De opgravingen onder de San Clemente zijn welbekend, maar zeker niet de enige! De Case Romane onder de er vlakbij gelegen Santi Giovanni e Paolo zijn even interessant. Neem ook even de tijd om naar de middeleeuwse campanile te lopen (en door de poort te kijken als die open staat): de grote travertijnblokken zijn restanten van de tempel van de Vergoddelijkte Claudius die hier ooit stond. Vergeet niet even door te lopen naar de bijzondere, ronde Santo Stefano en de Santa Maria in Domnica, met een fraai apsismozaïek van paus Paschalis I – die ook de Santa Prassede en de Santa Cecilia in Trastevere liet restaureren en voorzien van prachtige mozaïeken. Die laatste wordt veel te weinig bezocht, omdat ze een beetje uit de route ligt.

Nog niet moe? Volg dan de weg langs de bakstenen restanten van het aquaduct van Nero naar de Sint Jan van Lateranen. De stoep is wel wat smal, dus het moet in ganzenpas. Bezoek natuurlijk de basiliek en de Scala Sancta, maar vergeet niet het baptisterium binnen te gaan, dat al werd gebouwd in opdracht van Constantijn de Grote, en het aanpalende oratorium van San Venanzio met zevende-eeuwse mozaïeken. Als je geluk hebt kun je door de oorspronkelijke ingang weer naar buiten. Ga in ieder geval even naar de voorhal, want daar vind je in nog vijfde-eeuwse versieringen in marmer en mozaïek.

Alleen de vijfde-eeuwse houten deur met scènes uit het Oude en Nieuwe Testament maken een wandeling naar de Santa Sabina op de Aventijn de moeite waard. Als je geluk hebt kun je een rondleiding reserveren in de grootpriorij van de Maltezer ridders – weer eens wat anders dan alleen door het sleutelgat kijken. Een picknick in de sinaasappeltuin met zicht op Trastevere kan sowieso. Vandaar kun je afdalen naar de Tiber en via de Ponte Sublicio de Via San Michele inlopen voor een bezoek aan de Santa Cecilia. En daarna natuurlijk lekker een terrasje pakken in Trastevere!

Vroeg christelijk Rome